Osgoi'r dudalen lywio [Bysell Gyrchu S]

Llygredd aer a newid yn yr hinsawdd

Yng Nghymru llygryddion aer yn cael eu monitro´n bennaf oherwydd eu heaffaith ar iechyd pobl ac ecosystemau. Fodd bynnag, gall rhai llygryddion gyfrannu hefyd at newid yn yr hinsawdd ac mae´n rhaid ystyried yr effeithiau hyn wrth gynllunio strategaethau diddymu cenedlaethol a lleol.

Mae rhagor o wybodaeth ar gael am nwyon ty gwydr, Deunydd Gronynnol, camau gweithredu rhyngwladol a chenedlaethol ar newid yn yr hinsawdd a lleihau eich ôl-troed carbon.

 

Nwyon tŷ gwydr

Potensial Cynhesu Byd-eang (GWP) wedi´i ddiffinio ar haenlin 100 mlynedd (IPCC, 1996):
Nwy Tŷ Gwydr GWP Ffynhonnell
Anwedd dŵr Heb eu cyfrifo  
Carbon deuocsid 1 Hylosgi tanwyddau ffosil
Methan 21 Amaethyddol, gwaredu gwastraff, gollyngiadau o systemau dosbarthu nwy a chloddio am lo
Ocsid nitrus 310 Amaethyddiaeth, trafnidiaeth, prosesau diwydiannol a hylosgi glo
Oson Heb eu cyfrifo Llygrydd eilaidd a ffurfir yn yr atmosffer gan adweithiau cemegol gyda llygryddion eraill, a sbardunir gan olau'r haul
Nwyon-F HFCs 140-11,700 Rheweiddiad
PFCs 6,500-9,200
SF6 23,900

Mae nwyon tŷ gwydr yn cyfrannu at newid yn yr hinsawdd yn yr hirdymor gan broses a elwir yn effaith tŷ gwydr.

Yn ystod y dydd, mae wyneb y Ddaear yn amsugno ynni golau a gwres (pelydriad isgoch) o'r haul ac yn ei ryddhau eto'n araf dros amser. Mae nwyon tŷ gwydr yn yr atmosffer yn amsugno'r pelydriad isgoch ac yn ei ryddhau am yr ail waith i bob cyfeiriad, gan gynnwys dros wyneb y Ddaear. Felly, mae gwres yn cael ei ddal yn lefelau isaf y troposffer, gan achosi cynhesu a thymheredd sy'n uwch na'r hyn a fyddai'n arferol pe na bai nwyon tŷ gwydr.

Mae'r nwyon tŷ gwydr uniongyrchol yn amrywio yn eu gallu i newid cydbwysedd ymbelydrol, sy'n mesur yr effaith sydd gan ffactor wrth newid cydbwysedd ynni sy'n dod i mewn ac sy'n gadael atmosffer y ddaear. Mae Potensial Cynhesu Byd-eang (GWP) yn ffordd syml o fesur effeithiau ymbelydrol cymharol allyriadau'r amrywiol nwyon. Diffinnir y mynegai fel y newid cronedig yn y cydbwysedd ymbelydrol rhwng yr haenlin presennol ac ar adeg yn y dyfodol a achosir gan uned fàs o nwy a ollyngir yn awr, wedi'i fynegi o'i gymharu â CO2. Mae angen diffinio haenlin amser gan fod hyd oes y nwyon yn wahanol yn yr atmosffer.